In de vakantie maak ik graag sudoku’s. Ik vind het heel bevredigend als uiteindelijk elk cijfer op de goede plaats staat. En dat er maar één oplossing is. Geen verschillende mogelijkheden, geen nuance en geen discussie mogelijk. Maar eigenlijk groeide ik op in een familie van taal, niet van cijfers. Zet onze familie bij elkaar en het gaat over taal, over lezen, luisteren en schrijven. En gein. Reken maar dat we elkaar met opzet verkeerd begrepen als iemand zich niet goed uitdrukte. Ik herinner me dat ik met mijn vader in de tram in Amsterdam een sticker op de deuren zag die waarschuwde voor de automatische deuren: ,,Deze deuren sluiten enkele seconden na het verlaten van de onderste trede.” Wij zagen meteen voor ons hoe die deuren straks de onderste treden zouden verlaten, en vroegen ons vervolgens filosofisch en hilarisch af of losse deuren op een tramhalte nog wel kúnnen sluiten, als er toch niets meer is om af te sluiten. Het mooie van taal is dat het juist heel veel nuance en betekenissen kent. En dat taal altijd in beweging is, want de betekenis ontstaat tussen de taalgebruikers in een bepaalde tijd of streek. Soms vraag ik daarom bij mijn kinderen even na hoe zij een bepaald woord gebruiken in hun generatie. Hoe het in hun oren klinkt. Want taal kan verbinden, maar ook buitensluiten. Taal op sociale media is vaak lelijk en vooral gemakzuchtig. Heel vaak slaat het nergens op. Waarom zou je een vrouw een hoer noemen als ze een andere mening heeft over de politiek of het klimaat? Zelfs al zou het inderdaad haar beroep zijn, wat heeft dat ermee te maken? Druk je eens wat preciezer uit! Wat wil je eigenlijk zeggen?
Mijn krant publiceert nu een mooie serie over de eerste woorden die buitenlanders onthouden hebben in het Nederlands. Een Koerdische man noemde het woord ‘zee’. Hij proefde het woord echt, omdat het nieuw voor hem was. Hij zei: ,,Die dubbele e geeft het woord iets muzikaals, alsof het water in de klank zelf doorgaat.” Dat is prachtig verwoord.
Misschien ben ik door mijn liefde voor taal wel in de kerk terechtgekomen. Ik mag een brug slaan tussen de wereld van oude woorden die ooit werden opgeschreven en onze samenleving nu. Maar ik ervaar in mijn werk ook vaak hoe ontoereikend taal is, bij grote vreugde of intens verdriet schieten woorden altijd tekort. Musici hebben meer mogelijkheden om mensen te troosten of aan te moedigen of samen te ..